Spreekrecht

Stel: Je hebt twee sukkels van honden. Je laat ze te vaak op de bank zitten en geeft ze ook al te veel koekjes. Je gunt het niet alleen hun, maar stiekem ook jezelf om de pedagogische riem enkele gaatjes losser te doen.

Het is soms een gedoe dat ze er zijn, net zoals toen de kinderen nog thuis woonden, maar het houdt je in balans omdat je aan de andere kant een veeleisende carrière hebt die zich maar moeilijk laat relativeren. De honden schenken je vreugde en een lage hartslag. Je hebt onvoorwaardelijk de beschikking over een kwispelende thuiskomst en de warmte van een kop op je schoot. Zij zullen je nooit veroordelen.

Tijdens de avondwandelingen kun je na een intensieve dag nadenken, praten en lezen eindelijk in beweging komen en alles van je afzetten onder het geluid van gehijg en gesnuffel. Ze krijgen je per definitie de deur uit, weg van talkshows en ophef.

Stel: Je voelt je tijdens die avondwandelingen van de ene op de andere dag op je hoede. Je bent bang dat er iemand uit de bosjes schiet. Je merkt dat je andere routes gaat lopen. Je kijkt om je heen of er niet ergens een auto met open raam voorbijrijdt. Als er achter je voetstappen klinken, slaat je hart over. Stel dat je die gevoelens nog nooit in je leven hebt ervaren, zelfs niet toen je in oorlogssituaties of aan gevaarlijke missies werkte. 

Dan kan het zijn dat je de keuze hebt gemaakt om toe te treden tot de Nederlandse politiek. De kans is groot dat je in dat veld een hoge positie bekleedt. Bedreigd worden is daar tegenwoordig heel normaal. Sterker nog, ons land is inmiddels zo doortrokken van bedreigingen en geweld, dat je met grote waarschijnlijkheid kunt stellen dat je politiek niets voorstelt als je nooit aangifte hebt gedaan of geen persoonsbeveiliging hebt. 

Wie is er nog gek genoeg om zich in de politiek te begeven? Wie niet in de valstrik loopt het vertrouwen van de kiezer te verspelen door Haags gekonkel en partijdiscipline, kan tegen de burn-out des levens oplopen. Er is niets risicovollers voor het ontwikkelen van een burn-out dan mensen met idealen die hard werken. Wie het is gelukt deze hindernissen te ontlopen, wacht het lot van de politicus in tijden van social media. Ieder bekend gezicht wordt een potentieel doelwit, een herkenbaar hoofd dat gevaarlijk hoog boven het maaiveld uitsteekt. Je kunt de publieke zaak niet dienen zonder object te worden van het publiek. In dat publiek zitten vooral mensen die nog weten hoe het is om het hartgrondig met iemand oneens te zijn met behoud van respect, maar er is ook een miniem percentage dat zijn woede en andere impulsen niet onder controle heeft. Zij liggen anoniem ergens in het gras van de maaivelden verholen. 

Een veertiger die zich lafjes “X” noemde, uitte op het al even laffe Facebook, waarvan je je afvraagt wie er nog komen, op de pagina van D66, die nog blijkt te bestaan, zeer gewelddadige bedreigingen naar Sigrid Kaag. Hij nam ook demissionair minister De Jonge op de korrel. Iets met kogels en voor wie die waren en dat hij die zou betalen. Dat thema kwam twee weken later terug in zijn dreigement aan het adres van Kaag. “Bij deze geef ik u de melding dat ik voor vanavond 24.00 uur Sigrid Kaag ga aanvallen en haar zo ga verwonden dat ze of dood is, of nooit meer haar functie kan uitvoeren.” De bedreigingen zelf waren kortom iets minder laf. Het is lastig te voorspellen of iemand die zo ver gaat om ze te uiten ook overgaat tot de bijbehorende daad.

De rillingen lopen je, denkend aan Els Borst, over de rug. Zij maakte mee wat nog steeds als onhollands wordt beschouwd, ook al zijn ook Theo van Gogh, Pim Fortuyn en Peter R. de Vries om publieke of politieke redenen vermoord. In politieke moorden en geweld tegen politici, journalisten en andere publieke figuren zijn we net zo goed geworden als in musicals. Wilders wordt al jaren intensief beveiligd en hij is niet de enige. Het is tijd dat te erkennen als een oerhollands probleem en er iets tegen te doen.

Het diepgezonken vertrouwen van de burger in de politiek dient dringend te worden hersteld, maar burger en media kunnen ook iets terugdoen voor de politiek. Eén van de manieren om dit te doen is dat iedereen op Facebook, Twitter en andere platforms een geverifieerd account moet hebben. Zodra X en andere veelnummerige profielnamen herleidbare Erwin Bakkers worden met vier kinderen en een functie als afdelingsmanager in een elektronicabedrijf, wordt dreigende taal zeer onwaarschijnlijk. Verder is het belangrijk de haatdragende toon in discussies op social media te abnormaliseren. Woorden zijn in staat een geestelijke aanslag te plegen op iemands leven. Als veiligheid en vrijheid eenmaal van je zijn afgenomen, is dit lastig te herstellen. Om deze reden maakte Kaag gebruik van het spreekrecht. 

De NOS kopte met: “Bedreiger Kaag beschaamd na indringend betoog D66-leider in rechtbank.” Of X werkelijk beschaamd was of het vooral lastig vond dat hij uit zijn anonimiteit was gehaald en zou worden bestraft, was niet moeilijk te raden. Tegenover zijn gemompel klonken Kaags, inderdaad indringende woorden: “Ik werd er stil van. Voelde me ontredderd… Mensen zeggen dat ik het me niet moet aantrekken. Maar woorden doen er wél toe. Woorden kunnen verwonden … We moeten het niet wegwuiven als iets dat erbij hoort. Het hoort er niet bij.” Haar kinderen waren bang om thuis te komen. Het huis was een onveilige plek geworden door het werk van hun moeder, sprak ze. En: “Ik ben niet meer dezelfde onbevangen mens die terugkeerde naar Nederland.”

Spreekrecht heeft als grote meerwaarde dat het empathie bevordert voor het slachtoffer, niet alleen vanuit de dader, die daardoor in gewetensnood komt omdat hij zich verbindt aan het lot van het slachtoffer, maar vanuit iedereen die het aanhoort. Empathie bevorderen zou eigenlijk een vorm van actief burgerschap moeten zijn. Stemmen alleen volstaat niet. In discussies op social media en tijdens verjaardagen, of op straat, is het net zo goed een burgerplicht om te helpen voorkomen dat een agressieve bejegening bon ton wordt. Er zijn rechten en plichten, er is je stem verheffen en luisteren. 

Anonimiteit schept de afstand die nodig is om geweld te plegen. Zowel dader als slachtoffer moeten uit de anonimiteit worden gehaald. Empathie verkleint de afstand. Juist degene die het verste van jezelf afstaat, die je vreest of haat, moet je vermenselijken. Iedereen die wil bijdragen aan het maatschappelijk debat moet opstaan en zijn hoofd boven het maaiveld uitsteken.

Daar hoort bij dat vrouwelijke machthebbers niet denigrerender of meer op de persoon worden aangesproken dan mannelijke machthebbers. Rutte is geen heks, Kaag wel. Nog nooit lag een Amsterdamse burgemeester zo onder vuur als de vrouwelijke, links progressieve huidige burgemeester. Vorige week deed Sharon Dijksma aangifte vanwege een afbeelding ergens op een muur in Utrecht waarop zij een aan galg hangt. Het zou goed zijn als we onze kinderen en elkaar opvoeden met het idee dat het laag bij de grond is om vrouwen op hun sekse, uiterlijk of gezin te bashen. 

Haat zaaien is een gevaarlijke hobby. Neem liever een moestuin. Een hond, voor mijn part.