Solidariteit

Uit ontzag voor de rood uitgeslagen bladeren aan de jonge planten en boompjes van de tuin, aten we andijvie-stamppot. De zomer was voorbij, heel Indian zou hij niet meer worden. We hadden ons daarin geschikt en de tuinmeubelen alvast in de schuur aangestampt.

Onze elfjarige dochter, net begonnen op de middelbare school, schepte in de pan en zei: “Voor Filosofie moeten we een essay schrijven over solidariteit. Ik weet wel ongeveer wat het is, maar niet helemaal. Wat denken jullie?” Zo blij als ik was dat ze Filosofie krijgt en dat nadenken een belangrijke waarde in haar scholing zal zijn, nog blijer werd ik toen ik constateerde dat het stellen van zinvolle vragen meteen was begonnen. Haar broertje van acht antwoordde: “Ik denk dat het zachtheid is.” Daar had hij een punt.

Tranen van woede stonden in haar ogen terwijl ze haar boodschap afleverde, het afgeknipte haar in haar hand houdend, de mond verdrietig maar strijdbaar.

Maar solidariteit is ook woede. Liefdevolle woede, activistische woede die wat kwetsbaar is met hart en ziel, lijf en leden, met alles in zich zal verdedigen. In de kwestie van de opstanden tegen het geweld in Iran werd dit indringend gedemonstreerd door de Zweedse Europarlementariër Abir Al-Shahani. Zij eiste, namens de mannen en vrouwen die gebukt gaan onder het regime in Iran, een onvoorwaardelijk en direct einde aan geweld en onvrijheid. “Totdat wij vrij zijn, zal onze woede groter zijn dan die van onze onderdrukkers”. Daarna pakte ze een schaar; een ijzingwekkend beeld, zeker als iemand hem hanteert in een parlement. Maar misschien is dat mijn perceptie, omdat ik woon in een land van politieke moorden. Het ijzingwekkende werd geïllustreerd door het door de microfoon uitvergrote geluid van de snijvlakken. Tranen van woede stonden in haar ogen terwijl ze haar boodschap afleverde, het afgeknipte haar in haar hand houdend, de mond verdrietig maar strijdbaar.

“Wij kunnen ook onze haren afknippen,” suggereer ik. Mijn dochter weet het nummer van de Kindertelefoon. “Maar we bereiken er niemand mee, anders dan dat ze denken dat we toe waren aan een nieuw kapsel, of te veel hebben gekeken naar Stranger Things.”

Solidariteit vereist verbondenheid met het lot van de ander én empathie. Evenals empathie is solidariteit gebaseerd op de communicatie ervan. Ze staan nooit op zichzelf, maar vinden plaats in een onderlinge relatie. “Wij kunnen ook onze haren afknippen,” suggereer ik. Mijn dochter weet het nummer van de Kindertelefoon. “Maar we bereiken er niemand mee, anders dan dat ze denken dat we toe waren aan een nieuw kapsel, of te veel hebben gekeken naar Stranger Things.” 

In het kader van de impact van een boodschap was het jammer dat er bij Op1 gisteren doorlopend werd gesproken tijdens het afknippen van de haren van Yesilgöz, Candan en Ekiz. In de rommeligheid verloren de daden iets van hun betekenis, omdat de bijbehorende woorden niet klonken. Maar het blijft Op1 en dit is Nederland, waar men net de zoveelste gênante uitzending van de Televizierring achter de kiezen had en het leven gewoon doorgaat, zoals kennelijk ook Jan Smit.

Op Twitter, waar alles met de macht 100 gepolariseerd wordt, waren er op het afknippen van die, overigens prachtige, lange haren reacties te lezen als “narcistisch” en “islamofoob”. Het lukte sommigen niet hun opportunistische oordelen te overstijgen voor het hogere doel, dit te vieren als de belangrijke daad die het is: Een Nederlandse minister van Justitie die haar haar afknipt op televisie uit solidariteit met de vrouwen in Iran. Als de bijvangst hiervan is dat er kan worden geoefend met het opzijzetten van onderlinge verschillen in het belang van iets groters, komen we nog eens ergens. Crises dwingen tot ontwikkeling. Crises dwingen tot solidariteit. Door een langdurig gebrek aan crises zijn wij zo vervelend en navelstaarderig geworden.

We staan op de rand van een kernoorlog. Wat een zin om te schrijven. Er is een crisis die Biden in een helder moment noemde: “De dreigendste nucleaire crisis sinds de Cubacrisis”, een dieptepunt in de Koude Oorlog in 1962, waarbij een kernaanval maar ternauwernood werd voorkomen doordat de twee mannen (waarvan akte) die erover gingen brieven begonnen te schrijven in plaats van kernbommen te werpen. 

“Een schaar in de hand- niet om mee te steken, maar om je haren af te knippen zoals deze moedige Iraanse vrouwen massaal hebben gedaan. Een verheven stem tijdens een demonstratie- niet om door elkaar te schreeuwen en te beledigen, maar om een aanzwellend tegengeluid te maken dat zo goed draagt dat het kan worden gehoord. Een zachte, maar scherpe pen.“

In een land als Nederland, dat net als de rest van ons continent angstwekkend neigt naar rechtsextremisme, tijdens een vluchtelingencrisis, een klimaatcrisis en een totaal geëxplodeerd probleem met inflatie en gasprijzen, is wijsheid even noodzakelijk als zachtheid en nuance. Geweld niet beantwoorden met meer geweld, maar juist met veroordeling- en de-escalatie van geweld. Onze samenleving en onze fragiele globalistische samenleving hunkeren naar solidariteit. Het wordt dat, of onze ondergang.

Een schaar in de hand, niet om mee te steken, maar om je haren af te knippen zoals deze moedige Iraanse vrouwen massaal hebben gedaan. Een verheven stem tijdens een demonstratie- niet om door elkaar te schreeuwen en te beledigen, maar om een aanzwellend tegengeluid te maken dat zo goed draagt dat het kan worden gehoord. Een zachte, maar scherpe pen. 

De borden waren leeg. Morgen weer iets van rijst, werd er geopperd tijdens het afruimen. Of een salade, iets dat lichter op de maag ligt. Er is al genoeg te verteren. Zaterdag 8 oktober staan we op het Malieveld, want scholing gebeurt niet alleen op school en solidair zijn doe je niet alleen. Daarna kunnen we eventueel nog langs Ter Apel om te zien wat er gebeurt bij een gebrek aan solidariteit. Er valt voor iedereen zoveel te leren, daarvoor hoef je niet op de middelbare school te zitten.