Op Instagram maakte iemand grapjes over hoe IDFA bestaat uit een collectie documentaires ‘gemaakt met subsidiegeld, waar uiteindelijk 37 boomers naar gaan kijken in een tochtige bioscoopzaal in Amsterdam-Oost.’ Hij pitchte zogenaamde ideeën over geitenhoeden in de mist, dat de stilte klinkt als afscheid, etcetera. De “linkse culturele elite” wordt vaak verweten dat ze geen humor heeft, terwijl radicaal rechtse mensen om te gieren zijn. Maar hoewel ik hier best om kon lachen, merkte ik dat de realiteit van het documentairefestival niet verder van dit beeld kon afstaan.

Zaterdag zag ik in Eye de documentaire: ‘My word against mine’, in de stampvolle grote zaal aldaar. Het was een fantastisch gemaakte, onder de huid kruipende documentaire over mensen die stemmen horen en de hulpverleners die hen behandelen. Golven van liefde voor zowel de diverse patiënten als voor de empathie, humor, maar ook expertise van de hulpverleners, welfden door de zaal. Er wordt veel geklaagd over de GGZ, maar zo is de werkelijkheid vooral en dat is iets om heel blij mee te zijn.

Het was onmogelijk niet te vallen voor de plat Utrechts pratende René, die na het slagen van de behandeling, waardoor de neerbuigende stemmen ‘in zijn hoof’ naar de achtergrond waren verdwenen en hij ze niet meer kon horen, opeens met tranen in de ogen vroeg: ‘Is dit blijvend, dat ik ze niet meer kan verstaan? Want ik mis ze eigenlijk wel. Ze zijn er al jaren, begrijp je?’

Bij de première waren de mensen aanwezig die zich moedig hadden laten filmen tijdens hun transformeren van de ene in de andere persoon die hun hersenen bevolkten. Maar ook hun lichamen veranderden van houding en blik als een andere stem zich naar voren drong tijdens het gesprek. Er was een inleiding door psychiater Jim van Os, betrokken bij de film en deze problematiek. Hij riep op tot begrip, tot het niet gek maken van deze aandoening (die voorkomt onder 10% van de gehele populatie) en tot het ontstijgen van de diagnostische GGZ-bijbel de DSM-V, die maar geen geschikt hokje kan vinden voor al deze levens. Het stemde me blij dat door het samen beleven van deze documentaire alle bezoekers met een nieuw begripsvermogen de wereld ingingen.

Een paar dagen later zag ik in Kriterion drie korte documentaires, dit keer wel degelijk in een tochtige zaal in Amsterdam-Oost. Ik heb mijn jas uiteindelijk aangetrokken en heerlijk onder het dons onderuitgezakt gekeken. Veel boomers waren er niet, maar er was wel sprake van een spirituele verhouding met buffels in mistige moeraslanden in Zuid-Irak, waar de laatste der sedentaire boeren crepeerden onder de industrialisatie in ‘Beneath which rivers flow’. Een drietal Irakese makers besteeg na afloop het podium en liet de tolk uitleggen dat de man die zo prachtig over zijn buffels gedrapeerd lag en ze grashalmen voerde terwijl hij ze koesterde, zijn dieren ziet als goden. Ze hadden willen laten zien aan de wereld dat ook deze mensen worden opgeslokt door kapitalisme en de daardoor aangedreven klimaatverandering. Dat die hen het leven onmogelijk maakt terwijl de boeren zelf waarschijnlijk nooit een halve vuilniszak aan afval hebben geproduceerd.

Maar mijn adem stokte door de afstudeerfilm voor de Nederlandse Filmacademie ‘Kiss kiss bang bang’ , van regisseur Ollie Launspach. Hij maakte de beelden en worstelde zich door zijn eindproject heen met zijn vriendin Sterre, die maar niet wilde antwoorden wat hij wilde horen. De afspraak werd: ‘Als aasgieren singelen we/ om elkaars verhalen heen/ jij maakt een film over mij/ en ik schrijf over jou’.

Sterre schreef rake teksten die me deden huilen. Want ook dit mag lijken op een thema dat tegenwoordig wordt geframed als woke en links en allerlei ander verderfelijks, maar was eigenlijk iets heel anders: De meest romantische film in tijden. Nog waargebeurd ook, waarmee één van de mooiste liefdesrelaties die ik ooit heb gezien. Een tedere, vechtende liefdesverklaring van mensen die er veel te jong uitzien om zo wijs te zijn.

Daarnaast, dat komt in de tweede plaats, geeft het een humoristische en emotionele inkijk in wat een transitie lichamelijk en geestelijk inhoudt. En dat er niet slechts één persoon in een relatie in transitie moet. Ollie zet Sterre in de hoek en vuurt vragen op haar af. Hij ziet zijn film mislukken, want Sterre wil hem maar niet haten. Ze wil maar niet weg bij hem. Dat kán hij niet begrijpen.

Als Ollie op het podium staat en antwoordt op de vraag hoe het voor hem is om de zo persoonlijke film te bekijken, zegt hij: ‘Ik kan er niets meer mee. Ik ben al vijf stappen verder.’ Ik denk aan Simone de Beauvoir, die op haar zestiende al stelde wat ze later vaak heeft beschreven, dat het Zelf voortdurend in verandering is. Ollie zou met Sterre hebben besproken dat ze nu een écht goede film gingen maken. Hij kon, net als in zijn eigen film, maar niet inzien hoe mooi het was. Hij had geen idee van het feit dat ik in mijn stoel gedrukt zat en wilde uitroepen: ‘Het is één van de mooiste dingen die ik in tijden zag!’ Bij dezen, Ollie.

Sterre vertelde in de film dat hij jaren daarvoor een relatie kreeg met een meisje en opeens bang was geworden dat hij transgender was. Zijn moeder had hem vastgehouden terwijl ze op de bank zaten en gerustgesteld: ‘Het komt goed. Je bént geen transgender.’ Ouders doen heel vaak hun best, maar ze kunnen niet doorgronden wat hun kinderen wél weten. Ze zouden bang zijn voor de toekomst waar hun kinderen zich zo soeverein doorheen bewegen.

Met grote ogen kijkt Sterre, in haar rechterhand een injectiespuit met lange naald tot aan de nok gevuld met testosteron, de camera en Ollie aan. Ze wil hem geen pijn doen, maar moet de naald diep in zijn bil en buik jenzen. Ze moet bijna huilen, het zweet is haar uitgebroken. Hij stelt haar gerust dat hij niet opziet tegen de pijn. Alleen tegen wat er gebeurt als het spul er niet goed in wil.

Als hij de zoveelste trap naar hun zolderappartement heeft bedwongen, strompelt arme Ollie na zijn grote operatie het huis binnen. Sterre ligt geknield over het trapgat om hem te kunnen ontvangen met troostende kusjes. Ze verpleegt zijn wonden en zijn beurse, stinkende lichaam met tederheid en zelfs enige lust. Het is en blijft tenslotte zijn lichaam. Ze herkent het plekje boven de afgezette borsten nog heel goed. ‘Het kan niet lelijk zijn, want jij bent het.’ Ze zet vraagtekens bij het begrip gender en schrijft: ‘Wat is een lichaam, Ollie?’

Ik weet het ook niet. Maar in lijn met deze film zou ik gokken: Het lichaam is een tempel die passender gemaakt kan worden en waar de zelfhaat die erin huist, alleen door liefde, kan worden omgezet in zachtheid.

Eén van de ergste dingen die momenteel gebeuren in de wereld, is de afbraak van kunst en cultuur. Door dictators en andere, minder opzichtig enge mensen en door AI. Subsidiëren maar, zou ik zeggen. Hou dit overeind, bescherm het mooiste, meest weerloze tegen de ondergang. Stort geld, stimuleer deze makers, kijk naar deze films en zegt het voort; hoe mooi het leven is, hoe mooi mensen ook kunnen zijn.

Een zin kan harder aankomen dan een vuistslag. Het is van groot belang om woorden goed te kiezen, zowel in schrijven als in spreken. Om je bewust te zijn van de impact van een woord, dat soms voor het leven in een hart gekerfd wordt. Te beseffen dat die impact niet minder groot en soms zelfs groter is dan welke fysieke handeling ook. Bovenal is het veel krachtiger om op een situatie te reageren met stilte of met goedgekozen woorden dan om geweld te gebruiken. De hele wereld lijkt inmiddels exemplarisch voor deze tragiek, ik weet niet meer hoe ik het mijn kinderen moet uitleggen.

Ik weet het allemaal en toch denk ik maar aan één ding als ik lees over het belagen van de herrezen Dolle Mina’s tijdens hun demonstraties: Ik wil de mannen die dat deden helemaal in elkaar beuken. Volgens krantenberichten werden in tenminste elf gemeenten door het hele land (tot zover de hoop van een los incident) vrouwen uitgescholden voor ‘hoer’, ‘slet’, werden er vrouwen op hun billen geslagen, werden ze bekogeld met blikjes en op allerlei andere manieren (seksueel) geïntimideerd.

Dat mensen die tegen onveiligheid en seksueel geweld demonstreren precies dát oplopen waartegen ze strijden, is totaal ironisch en tekenend voor het verval van deze tijd. Er zijn legio ernstige problemen terug van weggeweest, zoals fascisme, oorlogsgeweld en een opleving van seksuele onderdrukking en vrouwenhaat. Bevochten vrijheden smelten als ijskappen; sneller dan je denkt. Gelijke rechten, gelijke betaling, recht op zelfbeschikking en abortus, geboortebeperking- alles wordt met het smeltwater weggegooid. Het femicidecijfer rijst in Nederland de pan uit. LHBTIQ+-ers worden met regelmaat uitgescholden en in elkaar geslagen, terwijl hedonistische hetero’s hun niet-bestaande emancipatie vieren met bier en een regenboog van drugs- zónder te weten wat ze eigenlijk op die boten doen, behalve het zoveelste festivalletje consumeren. 

‘Feestje van het jaar’, hoorde ik een jonge man die werkt op de Zuidas zeggen. Fuck you, dacht ik, eloquent als altijd. Misschien deed jij in het corps aan bangalijstjes en had jij seks met allerlei vrouwen waar niemand iets van zei, terwijl die vrouwen voor de rest van hun studententijd een hoer genoemd werden. Mijn vermoeden was niet ongegrond, want ik hoorde hem dingen zeggen die eng dicht bij die werkelijkheid staan. Zonder enige schaamte, schijnbaar zonder enig benul. Een man met zoveel privileges dat hij niet beter weet dan onaantastbaar te zijn voor sociale correcties en de wet. 

Het maakt ze niets uit. Dat maakt me zó razend dat ik ze de oren zou willen wassen, hun mond spoelen met heel veel zeep en hun onrijpe geesten afranselen. Ze laten voelen wat ze anderen aandoen, hoe het is om bang te zijn en je beschaamd te voelen. Ik wil ze, geloof ik, hun eigen agressie en gebrek aan enig respect tot op het bot laten voelen.

Ik, die geen vlieg doodslaat. Die eens na heel veel gedoe een slak redde in de nacht om vervolgens opgetogen door te lopen en, tot mijn ontsteltenis, gekraak hoorde onder mijn zool van de volgende slak. Die bang is voor agressieve mannen, laat staan groepen ervan. Op straat, bijvoorbeeld toen ik als studente naar huis rende na het uitgaan. In het OV met zijn rukkende mannen, opmerkingen, manspreading en frotteren. Tijdens een date, als het steeds verder uit de hand loopt en dat je die vrouw wordt die je niet wilt zijn: Stil, pleasend, zichzelf beschermend door geen ophef te maken. Omdat je niet weet wat hij gaat doen als je boos wordt, of omdat je je om andere redenen niet kunt verweren. Overal waar het kan en waar het, dus, gebeurt. Zoals ook bij mij, metoo en wieniettoo, de aanranding in het park, of die toen ik zeventien was door een volwassen man met wie ik in een professionele machtsrelatie zat. 

De man in de bosjes bestaat ook en die angst is geactiveerd door de ziekmakende, afschuwelijke moord op Lisa. Dergelijke zaken zijn zeldzaam en betreffen meestal een andere categorie mannen dan die van het intimiderende en misogyne soort, wat overigens ook niet wil zeggen dat het één helemaal losstaat van het ander. Door de moord op Lisa lijkt vooral de onveiligheid getriggerd die alle vrouwen kennen: Intimidatie waarvan je nooit weet waar het ophoudt. Meisjes en vrouwen kennen dat gevoel op de fiets, of lopend op straat of in een tunnel; dat je nooit kunt inschatten wat er gaat gebeuren en dat je hartkloppingen hebt die horen bij doodsangst.

Activisme is niet voor bange mensen. Zonder activisme verandert er niets. Het kan niet normaal kan blijven worden gevonden dat meisjes en vrouwen (en LHBTIQ+-ers) zoveel gevaar lopen. Punt. Vrijheid, gelijkheid en veiligheid moeten actief worden bevochten en woede die steunt op rechtvaardigheid is constructief van aard. Dus loop ik tijdens de volgende tochten mee en zal ik mijn razernij keurig kanaliseren. Ik zal luisteren naar Anja Meulenbelt, wier definitie van feminisme is: ‘Eerlijk delen en niet slaan.

Dan terug naar de slagkracht van het woord. Er is een nieuwe taal nodig, een nieuwe manier van denken en normeren, van omgang. Concreet kan daar van alles aan worden gedaan en dat is hoog tijd. Er zou voor geen enkele persoon iets onaanvaardbaars moeten zitten in de woorden ‘wij eisen de nacht op.’ Natuurlijk, zou iedere weldenkende man moeten zeggen, natuurlijk doen jullie dat. Wij doen er alles aan om dat te bevorderen. 

In de media moet helder worden geschetst in welke context geweld tegen vrouwen plaatsvindt en dat individuele gevallen niet op zichzelf staan. Er is een nationaal, geëscaleerd probleem. Beïnvloeding van jongeren in sociale media en in de manosphere kan worden tegengegaan. Ouders kunnen zowel hun zoons als dochters helpen door met ze te praten over deze thema’s. Het helpt niet als er op televisie ouderwets gezellig wordt gelachen als men seksistische opmerkingen maakt of opschept over geweld tegen vrouwen. Ontsla die mensen nou eens, sponsor dat soort drek niet en presenteer het als vrouw niet als je geen onderdeel van het probleem wilt zijn. Kijk er niet naar. Lach zeker niet mee. Zeg er iets van. 

Vrouwen mogen vrouwen zijn zoals zij willen, LHBTIQ+-ers eveneens en mannen ook. De grap is dat niemand iets hoeft te verliezen. Misschien alleen de onaantastbaren, die zich op dezelfde lijn zullen moeten stellen als hun medemensen. Delen is even wennen. 

Dit is de uitzending van zondag 20 juli 2025 van “Hoe word je zo.. als” van KRO/NCRV op NPO Radio 1.

Presentatie: Anne van der Veen

Panel: Frank Meester, filosoof / Tobias den Hartog, parlementair verslaggever AD / Merel de Vries, psychotherapeut, schrijver

Het praten over- en behandelen van angst blijkt mijn hobby te zijn. Bijvoorbeeld omdat angst ook heel nuttig kan zijn en dicht zit op de existentie en het vormgeven daarvan. Dat in deel twee van de uitzending.

We begonnen met de eigenschap volharding. In 2017 roemde toenmalig burgemeester van Amsterdam Eberhard van der laan Dilan Yesilgöz bij haar vertrek naar de landelijke politiek om haar vasthoudendheid. Hoe kun je die eigenschap bij haar inmiddels bezien? En waarom is deze eigenschap cruciaal in Finland, waar het ‘sisu’ heet?

Hier kun je de uitzending terugluisteren.

https://www.nporadio1.nl/uitzendingen/npo-radio-1-special/01973511-e4fc-70f5-bf18-86408888b92f/2025-07-20-npo-radio-1-extra

En hier een videofragment over onze half-Finse inbelster:

https://www.nporadio1.nl/nieuws/achtergrond/f3adddc9-29ef-450f-9e33-f7120ae2deb6/lekker-sisu

Op maandag 20 januari 2025, de dag van de inauguratie van Trump, Blue Monday en dus de Dag van de Ondergang, was ik te gast bij Spraakmakers (KRO-NCRV) op Radio NPO 1.

Onderwerp van gesprek was ‘Het voorlopige leven’, of dat mensen het idee hebben dat hun echte leven later begint, dat dit het in elk geval niet kan zijn.

Dat aan de hand van Babygirl and All Fours, waarin dit fenomeen een rol speelt. Ik koppel er onder andere de theorie van Carl Jung aan.

Presentatie: Roos Abelman. Het fragment is hier te beluisteren.

https://www.nporadio1.nl/fragmenten/spraakmakers/9e0339c4-de75-4f03-9b5a-de7d8459394c/2025-01-20-morgen-begint-mijn-leven-echt

Rondspringende kalveren in de wei, niet te veel en hopelijk hebben ze alle ruimte, is het gras groen en biodivers geschakeerd met klaver, cichorei, boterbloemen, veldzuring en wat dies meer zij. Lammetjes, o, lammetjes, ik kan veel hebben, maar lammetjes maken mij tot moes. Bloesems aan de bomen, sneeuw die als veertjes over de straten dwarrelt. Zelfs de vette krokussen van de biologische bollenboer, vorig jaar nog in een race tegen de klok door mij met de hand zorgvuldig ingegraven omdat de kinderen er even geen zin in hadden zich bezig te houden met de natuur, ze schoten al uit in hun bakje op de piano en toen heb ik ze biddend in de aarde gelegd, schieten dit jaar weer omhoog tussen de hazelnoten en struikgewassen waar nog geen blad aan valt te ontwaren.

Was u ook zo springerig, een beetje opgewonden? Gebeurden er lichamelijk en geestelijk dingen met u die u in het midden van de winterdepressie, een week geleden nog knellend als een te kleine jas, niet had kunnen bevroeden? Nou, bij mij wel. Ik kreeg er gewoon weer zin in toen ik al die aardse sappen zag stromen. Aan de natuur ligt het niet. Zij regent gewoon braaf, zij wordt warm en koud, verbergt het leven in zich en perst het er langzaam uit. Zij probeert er het beste van te maken. 

Gisteren fietste ik door het centrum van het centrum van de stad en schampte met mijn voorhoofd tegen een hele dikke hommel. Zaken die vroeger misschien tot irritatie leidden omdat het in dergelijke straten een gedrang was van fietsers en insecten kunnen tegenwoordig dankbaarheid ontlokken en een vertwijfeling die grenst aan een waanbeeld. Want wie zal mij geloven? Een heuse hommel! 

Mijn lentekriebels werden kortstondig verdrongen door de georkestreerde ophef over het voorlichtingsprogramma “Lentekriebels” dat de Rutgers Stichting in samenwerking met de GGD’s al zeker vijftien jaar aanbiedt aan basisscholen.

“DENK deed er nog een schepje bovenop door te fulmineren over ‘blooot’, want gadverdamme, je moet er toch niet aan denken dat je onder je kleren allemaal bloot bent en een lichaam hebt.”

Baudet bevroeg de minister voor Onderwijs Wiersma tijdens het vragenuur en manipuleerde en loog zo de volwassenen die toch al neigden naar het aartsconservatieve Amerikaanse discours over seksualiteit en tegen wokeness en LHBTIQ+, in de richting van afkeer voor dit programma. DENK deed er nog een schepje bovenop door te fulmineren over ‘blooot’, want gadverdamme, je moet er toch niet aan denken dat je onder je kleren allemaal bloot bent en een lichaam hebt. Dat dit niet de partijen zijn waar veel mensen op stemmen deed er even niet toe, social media sloegen erop aan, de Rutgers Stichting werd aangevallen, op de radio moest een pedagoge uitleggen wat we godzijdank allang al weten.

Het was een moment om Ellen Laan enorm te missen. Haar hadden ze zeker opgebeld en dan was ze vol vuur, kennis en relativering ingegaan op de ophef. Zo oud als de wereld. Het had haar als seksuologe vast teruggebracht naar andere tijden, zeg de jaren vijftig. Er gaat overigens geen decade voorbij of dit soort sentimenten herleven.  

“In een kop van de NOS stond: ‘Ouders maken zich zorgen over de normalisering van seks bij kinderen.’ Zelf zou ik denken dat ze dit kunnen toejuichen en zich pas zorgen moeten maken als het wordt geabnormaliseerd.” 

Geef kinderen toch ook de kans om ‘gadverdamme’ uit te roepen bij het hele idee van zoenen, om te giechelen en zelf hun moment van ontwikkeling te vinden. Laat ze voelen dat ze nog ver willen blijven van het andere geslacht(sdeel), maar geef ze als ze douchen de gelegenheid om rustig te kijken naar hun eigen geslachtsdeel, hun lichaam zoals het is, eraan te voelen en het te onderzoeken. Een oor dat terugflapt, een teen die zich verstopt onder een andere teen, de plooibaarheid van een balzak, het maffe van tepels. 

De mens is een seksueel wezen, zoals alle dieren. Laat kinderen toch met rust door daar geen taboe op te leggen dat enerzijds leidt tot de preutsheid van in de kleedkamer douchen met je kleren aan en aan de andere kant tot de verwrongen penetratieporno die ze stiekem zullen zien, met alleen enorme piemels en gladde kutten die van alles zouden willen, zolang het maar passief is. 

In een kop van de NOS stond: “Ouders maken zich zorgen over de normalisering van seks bij kinderen.” Zelf zou ik denken dat ze dit kunnen toejuichen en zich pas zorgen moeten maken als het wordt geabnormaliseerd. 

Eigenlijk is dit een les voor ouders in omgaan met misinformatie en desinformatie. Als ouders zorgen hebben, is dat een teken van betrokkenheid. Prima, maar informeer je dan wel goed, door met je kind te praten, hierover te lezen of desnoods een korte check met de docent. Een tip voor wat je niet moet doen is het kwijtraken van het onderscheid tussen bezorgdheid en wantrouwen. Kortgezegd: als iemand het woord ‘pedofilie’ gebruikt als hij praat over seksuele vorming, ren dan heel hard weg. Je wilt je kinderen gezond en veilig in de wereld zetten. Het laatste dat je dan kunt gebruiken is geloven dat seks een taboe is, homoseksualiteit smerig, besmettelijk en dat het gelijk valt te schakelen met pedoseksualiteit. Waarschijnlijk schieten je kinderen er niets mee op door te worden onderdrukt en evenmin door te denken dat sommige bestuurders eigenlijk reptielen zijn. Mocht iemand dus tijdens het vragenuur zeggen dat ‘de sluipende normalisering van pedofilie ook moet stoppen’, sta dan eens stil bij het fenomeen projectie; wie bedenkt dit en waarom zegt hij dit? 

“Kinderen die een goede seksuele en relationele vorming hebben gekregen, worden op latere leeftijd seksueel actief. Zij zijn weerbaarder, wat de kans op allerlei vormen van seksueel geweld helpt verkleinen.”

Ouders die hun kinderen hebben gevraagd wat er was besproken in de lessen kregen bijvoorbeeld te horen dat ze hadden besproken dat je iemand lief kunt vinden en verliefd kunt zijn (groep 3), dat je het beter eerst kunt vragen als je iemand knuffelt en dat je ook nee mag zeggen als anderen je aanraken (groep 5), dat homo geen scheldwoord is (groep 8), dat het niet uitmaakt hoe je eruitziet en dat iedereen bijzonder is (groep 6), wat een naturistencamping is (blooot!) en dat ze lammetjes hadden zien worden geboren op de boerderij.

Want nu de feiten, hoewel ik begrijp dat het tegenwoordig heel gevaarlijk kan zijn je op feiten te baseren: Seksuele voorlichting op school bestaat al als kerndoel voor de overheid sinds 2006. De lessen worden jaarlijks gegeven en door kinderen leuk gevonden. Ze zijn afgestemd op het ontwikkelingsniveau van de kinderen. Elk jaar wordt aan dit programma geschaafd, gebaseerd op nieuwe kennis en feedback van kinderen en docenten. Scholen kiezen zelf voor een bepaald programma. 

Kinderen die een goede seksuele en relationele vorming hebben gekregen, worden op latere leeftijd seksueel actief. Zij zijn weerbaarder, wat de kans op allerlei vormen van seksueel geweld helpt verkleinen. Ik heb jaren gewerkt bij de Kindertelefoon voordat ik psycholoog werd. Daar heb ik ontelbare gesprekken gevoerd over seksuele voorlichting en helaas ook met kinderen die aangerand, verkracht of misbruikt waren. Dat gebeurt meestal niet door een man in de bosjes, maar het is een glijdende schaal met bekenden, waardoor het heel helpend kan zijn te weten dat je nee mag zeggen, te zien wat wel en niet oké is en hier een weg mee te vinden. Ook vanuit daderperspectief is seksuele vorming onontbeerlijk. 

Daarnaast zijn kinderen met een gezonde seksuele ontwikkeling op latere leeftijd relationeel verbondener en hebben ze minder vaak SOA’s en ongewenste zwangerschappen. Ze zijn geïnformeerd, gelijkwaardiger en toleranter voor diversiteit. 

Pas sinds 2016 is de kennis over de clitoris een grotere rol gaan spelen en dit jaar is er voor het eerst een demomodel van. De 500 beschikbare exemplaren waren in korte tijd allemaal besteld door scholen. Dit is belangrijk omdat de clitoris niet zichtbaar is, zoals wel de piemel, die door jongens elke dag wordt vastgehouden en gezien. Achterliggende gedachte, mede op basis van Ellen Laans wetenschappelijke onderzoeken, is dat er seksuele ongelijkheid is. Dit leidt tot seksuele- en emotionele problemen bij zowel mannen als vooral vrouwen, zoals de orgasmekloof. Er ligt een overmatig accent op penetratieve seks, waarbij het plezier en de opwinding van de vrouw ondergeschikt zijn. Vrouwen komen minder vaak klaar en hebben vaker last van pijn bij het vrijen. Mannen hebben steeds vaker last van erectieproblemen en faalangst. 

Wel zo prettig als zowel jongens als meisjes zich, om te beginnen, bewust worden van de anatomische verschillen. En dat het woord ‘schaamlippen’, de kuisheidsgordel van het seksuele taalgebruik, in de prullenbak is verdwenen. Dat de clitoris net als de penis zwellichamen heeft en dat ze ook qua grootte en werking veel gelijkenissen met de penis vertoont, is niet alleen een onontbeerlijke biologieles, maar ook een belangrijk vertrekpunt.

Mensen die zeggen dat ouders beter seksuele voorlichting kunnen geven dan scholen, hebben ongelijk. Hoewel veel ouders dit prima kunnen, goed doen én van hun kinderen mogen, geldt dat voor andere ouders en kinderen niet. Bovendien is dat soort vorming iets heel anders dan een klassikale uitwisseling. Thuis én op school, met humor en plezier, dat zou mooi zijn. 

Mazzelpikken zijn we, dat we wonen in dit land. Misschien komt het nog eens goed met de figuurlijke bloemetjes en bijtjes in de wereld. Wat zal die hommel daar jaloers op zijn.

Uit ontzag voor de rood uitgeslagen bladeren aan de jonge planten en boompjes van de tuin, aten we andijvie-stamppot. De zomer was voorbij, heel Indian zou hij niet meer worden. We hadden ons daarin geschikt en de tuinmeubelen alvast in de schuur aangestampt.

Onze elfjarige dochter, net begonnen op de middelbare school, schepte in de pan en zei: “Voor Filosofie moeten we een essay schrijven over solidariteit. Ik weet wel ongeveer wat het is, maar niet helemaal. Wat denken jullie?” Zo blij als ik was dat ze Filosofie krijgt en dat nadenken een belangrijke waarde in haar scholing zal zijn, nog blijer werd ik toen ik constateerde dat het stellen van zinvolle vragen meteen was begonnen. Haar broertje van acht antwoordde: “Ik denk dat het zachtheid is.” Daar had hij een punt.

Tranen van woede stonden in haar ogen terwijl ze haar boodschap afleverde, het afgeknipte haar in haar hand houdend, de mond verdrietig maar strijdbaar.

Maar solidariteit is ook woede. Liefdevolle woede, activistische woede die wat kwetsbaar is met hart en ziel, lijf en leden, met alles in zich zal verdedigen. In de kwestie van de opstanden tegen het geweld in Iran werd dit indringend gedemonstreerd door de Zweedse Europarlementariër Abir Al-Shahani. Zij eiste, namens de mannen en vrouwen die gebukt gaan onder het regime in Iran, een onvoorwaardelijk en direct einde aan geweld en onvrijheid. “Totdat wij vrij zijn, zal onze woede groter zijn dan die van onze onderdrukkers”. Daarna pakte ze een schaar; een ijzingwekkend beeld, zeker als iemand hem hanteert in een parlement. Maar misschien is dat mijn perceptie, omdat ik woon in een land van politieke moorden. Het ijzingwekkende werd geïllustreerd door het door de microfoon uitvergrote geluid van de snijvlakken. Tranen van woede stonden in haar ogen terwijl ze haar boodschap afleverde, het afgeknipte haar in haar hand houdend, de mond verdrietig maar strijdbaar.

“Wij kunnen ook onze haren afknippen,” suggereer ik. Mijn dochter weet het nummer van de Kindertelefoon. “Maar we bereiken er niemand mee, anders dan dat ze denken dat we toe waren aan een nieuw kapsel, of te veel hebben gekeken naar Stranger Things.”

Solidariteit vereist verbondenheid met het lot van de ander én empathie. Evenals empathie is solidariteit gebaseerd op de communicatie ervan. Ze staan nooit op zichzelf, maar vinden plaats in een onderlinge relatie. “Wij kunnen ook onze haren afknippen,” suggereer ik. Mijn dochter weet het nummer van de Kindertelefoon. “Maar we bereiken er niemand mee, anders dan dat ze denken dat we toe waren aan een nieuw kapsel, of te veel hebben gekeken naar Stranger Things.” 

In het kader van de impact van een boodschap was het jammer dat er bij Op1 gisteren doorlopend werd gesproken tijdens het afknippen van de haren van Yesilgöz, Candan en Ekiz. In de rommeligheid verloren de daden iets van hun betekenis, omdat de bijbehorende woorden niet klonken. Maar het blijft Op1 en dit is Nederland, waar men net de zoveelste gênante uitzending van de Televizierring achter de kiezen had en het leven gewoon doorgaat, zoals kennelijk ook Jan Smit.

Op Twitter, waar alles met de macht 100 gepolariseerd wordt, waren er op het afknippen van die, overigens prachtige, lange haren reacties te lezen als “narcistisch” en “islamofoob”. Het lukte sommigen niet hun opportunistische oordelen te overstijgen voor het hogere doel, dit te vieren als de belangrijke daad die het is: Een Nederlandse minister van Justitie die haar haar afknipt op televisie uit solidariteit met de vrouwen in Iran. Als de bijvangst hiervan is dat er kan worden geoefend met het opzijzetten van onderlinge verschillen in het belang van iets groters, komen we nog eens ergens. Crises dwingen tot ontwikkeling. Crises dwingen tot solidariteit. Door een langdurig gebrek aan crises zijn wij zo vervelend en navelstaarderig geworden.

We staan op de rand van een kernoorlog. Wat een zin om te schrijven. Er is een crisis die Biden in een helder moment noemde: “De dreigendste nucleaire crisis sinds de Cubacrisis”, een dieptepunt in de Koude Oorlog in 1962, waarbij een kernaanval maar ternauwernood werd voorkomen doordat de twee mannen (waarvan akte) die erover gingen brieven begonnen te schrijven in plaats van kernbommen te werpen. 

“Een schaar in de hand- niet om mee te steken, maar om je haren af te knippen zoals deze moedige Iraanse vrouwen massaal hebben gedaan. Een verheven stem tijdens een demonstratie- niet om door elkaar te schreeuwen en te beledigen, maar om een aanzwellend tegengeluid te maken dat zo goed draagt dat het kan worden gehoord. Een zachte, maar scherpe pen.“

In een land als Nederland, dat net als de rest van ons continent angstwekkend neigt naar rechtsextremisme, tijdens een vluchtelingencrisis, een klimaatcrisis en een totaal geëxplodeerd probleem met inflatie en gasprijzen, is wijsheid even noodzakelijk als zachtheid en nuance. Geweld niet beantwoorden met meer geweld, maar juist met veroordeling- en de-escalatie van geweld. Onze samenleving en onze fragiele globalistische samenleving hunkeren naar solidariteit. Het wordt dat, of onze ondergang.

Een schaar in de hand, niet om mee te steken, maar om je haren af te knippen zoals deze moedige Iraanse vrouwen massaal hebben gedaan. Een verheven stem tijdens een demonstratie- niet om door elkaar te schreeuwen en te beledigen, maar om een aanzwellend tegengeluid te maken dat zo goed draagt dat het kan worden gehoord. Een zachte, maar scherpe pen. 

De borden waren leeg. Morgen weer iets van rijst, werd er geopperd tijdens het afruimen. Of een salade, iets dat lichter op de maag ligt. Er is al genoeg te verteren. Zaterdag 8 oktober staan we op het Malieveld, want scholing gebeurt niet alleen op school en solidair zijn doe je niet alleen. Daarna kunnen we eventueel nog langs Ter Apel om te zien wat er gebeurt bij een gebrek aan solidariteit. Er valt voor iedereen zoveel te leren, daarvoor hoef je niet op de middelbare school te zitten.