Sebastiaan, blijkt hij te heten. In mijn hoofd “De Jongen met de Parels”. Hij is een bewegend tableau van Vermeer in 2022, tegen de negentiende-eeuwse achtergrond van het Concertgebouw. Tijdens een uitvoering van Verdi’s Requiem klimt hij op zijn stoel en doet zijn zegje, luid en duidelijk. Zoals wel vaker zegt hij daaraan voorafgaand: “Sorry.” Daarna: “We zitten middenin een klimaatcrisis en wij zijn als het orkest op de Titanic dat rustig blijft spelen terwijl het schip al aan het zinken is.”

“Hij zit midden in een klimaatcrisis, zij midden in een requiem.“

Veel meer dan dat zegje wordt het niet, want enkele bezoekers trekken hem opvallend snel, bijna vakkundig naar buiten. Die knokkersmentaliteit had niemand achter ze gezocht. Andere bezoekers applaudisseren. Hij zit midden in een klimaatcrisis, zij midden in een requiem. Nu even niet beginnen over smeltende poolkappen en dat de zee ons komt halen, straks het glas wijn en de nootjes van Gotjé. 

Nu heb ik een zwak voor jongens met parels. Het zijn jongens die zich bevinden tussen jeugd en volwassenheid, tussen stereotypes van man en vrouw, die al voorgaan richting de nieuwe wereld. Jongens met verachting voor de conventies die ze vermalen. Ze weigeren om klakkeloos carrière te maken en geld te verdienen zoals hun ouders dat deden. Ze vragen zich af hoe ze van groter nut kunnen zijn, zoeken erkenning en proberen deze te geven aan de miskenden, tegen de klippen van hun eenzaamheid op. 

“Echt moedig ben je als je je stem durft te verheffen, als je mensen ongemakkelijk en boos durft te maken“

In de film over David Bowie, overigens een aanbevelenswaardige trip van een film, was een rij fans te zien bij een van de concerten van Bowie. Ze waren allemaal fan om dezelfde reden: verliefd adoreerden zij zijn uniciteit, zijn vermogen om telkens een andere gedaante aan te nemen. Ze hunkerden naar een onconventioneel leven en hadden zich vervolgens allemaal zo uitgedost als hij. Met een grote, Alice Cooper-achtige omtrek van make-up om één oog, punkhaar en dito kleding. De imitaties waren zo goed dat het leek te gaan om kandidaten voor de Playbackshow.  

Beminnelijke pogingen tot het vormen van een eigen stem, al even beminnelijk mislukt. Echt moedig ben je als je je stem durft te verheffen, als je mensen ongemakkelijk en boos durft te maken, wetende dat je waarschijnlijk uitstoting en geweld staat te wachten en in veel gevallen een rechtszaak en een strafblad.

Er is een schrijnend gebrek aan erkenning voor de jongvolwassenen van nu. Ze schoppen ouderwets tegen hun ouders, maar dit keer met een totaal nieuwe toon en inhoud. Zij zijn de volwassenen in de relatie, hun ouders de kinderen. Ik had Sebastiaan eerder gezien, bedacht ik. Het was in de documentaire van 2Doc: “Klimaatrebellen, tussen hoop en wanhoop”, waar hij met zijn moeder praat en haar vraagt: “Waarom heb je mij geboren laten worden?”

Zij was vroeger zelf ook een activiste. Ze lag op straat tijdens een “die-in”, waarbij je voor dood gaat liggen bij wijze van protest en demonstreerde in Denemarken tegen het militarisme. Ze had er wel lang over nagedacht, zei ze. Maar ze had er geen spijt van dat ze hem had gekregen, uiteindelijk toch omdat ze dit zelf zo graag wilde. 

“Ik kan geen kinderen meer krijgen”, zei hij. “Ik heb altijd stress en ik ben bang voor de ineenstorting van de maatschappij.” Zij ontkent de crisis in het hele gesprek niet. “Toch is het bestaan de moeite waard”, zegt ze. “Mensen in oorlogsgebieden zeggen toch ook niet dat dit niet zo is?”

Sebastiaan deed zijn best zijn moeder te bereiken en zij was al een stuk verder op weg dan haar generatiegenoten in het Concertgebouw. Ik kom er vaak. Er zitten niet alleen rijke, oude mensen uit Amsterdam, maar mensen uit allerlei generaties, beroepen en windstreken. Het is een piekfijne plek om zo’n punt te maken en omdat er aardig wat publiek zit, krijg je meteen een reactie. Je maakt niets stuk, het is vreedzaam, je bent in het huis van de kunsten, die andere bron des levens naast de natuur die behoed dient te worden, maar die ook aanzet tot verandering en confrontatie. Daar moet toch enig gehoor te vinden zijn?

“Zou ik durven roepen: ‘Laat hem uitpraten?’ Zou ik klappen voor hem?”

Wat zou er gebeuren als het publiek de verstoring zou aanvaarden en de jongen liet uitpraten? Zou ik durven roepen: “Laat hem uitpraten?” Zou ik klappen voor hem? In de documentaire zit hij met een bord om zijn nek met de tekst: “Ik ben bang om oud te worden door de klimaatcrisis” op een weg in de bebouwde kom van een stad in Nederland. Auto’s toeteren en dan komt de politie en rolt hem, na een kort overleg met hem of hij zelf zal opstaan, naar de stoep. Uit de ramen hangen mensen die naar beneden roepen: “Goed van je, man! Respect!” De automobilist die het langste moest wachten en al die tijd oog in oog met hem zat, passeert hem en steekt vanuit het open raam zijn duim op.

Activisme is een noodzakelijke voorhoede die moet aanzetten tot een reactie, tot verandering, tot handelen. Over de klimaatcrisis valt niet meer te discussiëren. Die is er en iedereen zal het merken. Dat ontkennen is met open ogen op de klanken van het orkest zinken als een baksteen.

Deze actie stemde mij tot mijn verbazing opgelucht. Eindelijk werden er geen schilderijen op vreemdsoortige manieren aangevallen. Activisme moet pijn doen, maar het besmeuren van weerloze meesterwerken is wat mij betreft een al te pijnlijk en beperkt idee, waarbij ook nog eens, wel degelijk, onvervangbare schoonheid kan worden beschadigd. 

Dit deed ook pijn, voor het orkest en voor het publiek, maar er werd niets beschadigd. Bovendien roept het een dialoog op. De verandering kan ter plaatse beginnen. Alles wat daarvoor nodig is, is dat men de Jongens met de Parels en hun inconvenient truth wil horen.